Η φετινή Εκδήλωση Τιμής και Μνήμης για την 83η Επέτειο Βύθισης Υποβρύχιου ΚΑΤΣΩΝΗΣ (Υ-1) από τον Δήμο Σκιάθου τελέστηκε την Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου 2026 και ώρα 10:00 με δοξολογία στον Μητροπολιτικό Ιερό ναό Τριών Ιεραρχών και εκφώνηση πανηγυρικού από τον Διοικητή Υποβρυχίων Πλοίαρχο Γεώργιο Κοτσαμπασάκη Π.Ν.
Στην ομιλία του ο Διοικητής Υποβρυχίων αναφέρθηκε στην βύθιση του Υποβρυχίου ΚΑΤΣΩΝΗΣ (Υ-1):
«Κύριε Δήμαρχε
Σεβαστοί Πατέρες
Κύριοι εκπρόσωποι των τοπικών αρχών
Κυρίες και Κύριοι,
Εκ μέρους του Πολεμικού Ναυτικού, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Δημοτική Αρχή, για την εδώ και πολλά χρόνια σημαντική και αξιέπαινη ετήσια εκδήλωση μνήμης για τη βύθιση του ηρωικού Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ.
Φέτος, γιορτάζοντας την 83η επέτειο μνήμης, θυμόμαστε και τιμούμε την ηρωική απώλεια του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ, που πολεμώντας για την Πατρίδα, βυθίστηκε εδώ κοντά στις ακτές της Σκιάθου, στις 14 Σεπτεμβρίου του 1943, ανήμερα του Σταυρού, μετά από ηρωικό αγώνα με Γερμανική Κορβέτα.
Επιτρέψτε μου σε αυτό το σημείο, με λίγα λόγια να σας θυμίσω τις κορυφαίες στιγμές της δράσης του Υ/Β, αυτές που μοιραία συνδέονται και με τον τελευταίο του Κυβερνήτη, τον Αντιπλοίαρχο Βασίλη Λάσκο.
Το ξημέρωμα της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν σύσσωμη η Ελλάδα είπε ΟΧΙ στον εισβολέα, το Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ και τα υπόλοιπα 5 Υ/Β μας, με περισσό θάρρος και αποφασιστικότητα ρίχθηκαν στον υπέρ πάντων αγώνα. Η δράση τους ήταν πλούσια και θαυμαστή, όχι μόνο στους Έλληνες και στους συμμάχους, αλλά και σ’ αυτούς τους ίδιους, τους εχθρούς.
Δυστυχώς όμως, τέσσερα (4) απ’ αυτά βυθίστηκαν ηρωικά μετά από μάχες με τον εχθρό, παίρνοντας μαζί τους για πάντα στον υγρό τάφο, «στη σιωπή των βυθών», 107 Αξιωματικούς, Υπαξιωματικούς και ναύτες:
Το Υ/Β ΠΡΩΤΕΥΣ, το Δεκέμβριο του ‘40 στο στενό του Οτράντο.
Το Υ/Β ΓΛΑΥΚΟΣ, τον Απρίλιο του ‘42 στη Μάλτα.
Το Υ/Β ΤΡΙΤΩΝ, το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου στον Καφηρέα και,
Το Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ, που τη μνήμη του τιμούμε σήμερα, το Σεπτέμβριο του 43 πολύ κοντά σε αυτό το νησί.
Την άνοιξη του 1942 το Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ ήταν το Υ/Β με τα μεγαλύτερα τεχνικά προβλήματα. Και τότε ήταν που εμφανίσθηκε ο Λάσκος. Έφεδρος Αντιπλοίαρχος 43 ετών. Αρνήθηκε κάθε θέση που προέβλεπε ο βαθμός και η ηλικία του. Ήθελε μόνο Υ/Β!!! Και του έδωσαν το Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ, τον οποίο υποσχέθηκε να τον κάνει, όσο πιο σύντομα μπορούσε, αξιόπλοο και αξιόμαχο. Ο Λάσκος με ένα διαλεχτό επιτελείο και το πλήρωμά του έπεσαν με τα μούτρα στη δουλειά και επί ένα περίπου χρόνο, στο φλογισμένο Πορτ-Σουδάν, μέσα στην πυρωμένη λαμαρίνα των 60°C, πάλεψαν για να τον επισκευάσουν.
Από τον Μάρτιο του ’43 ξεκινάει το σημαδιακό εξάμηνο του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ και του Λάσκου. Θα κάνει 2 πολεμικές περιπολίες, πριν την τελευταία, τη μοιραία …
Στην 1η κιόλας περιπολία (24/3 – 10/4) θα μπει κυριολεκτικά μέσα στο λιμάνι του Γυθείου, σε ημιανάδυση (γιατί τα νερά ήτανε ρηχά) και “κάτω από τη μύτη” των πυροβολείων της Κρανάης θα τορπιλίσει μια Γερμανική Ναρκοθέτιδα. 5 λεπτά τόλμης που άγγιξε τα όρια της παραφροσύνης, μέσα στα οποία ο ΚΑΤΣΩΝΗΣ πέρασε μεγαλόπρεπα μπροστά από το οχυρό του λιμενοβραχίονα, τορπίλισε, έστριψε, βγήκε και καταδύθηκε!
Στη συνέχεια θα βουλιάξει κοντά στην Κύθνο το Ισπανικό Φορτηγό SAN ISIDORO.
Στη 2η περιπολία (21/5 – 9/6) θα βουλιάξει και δεύτερο Ισπανικό Φορτηγό στην περιοχή της Σκιάθου, το RIGEL και θα αποπειραθεί να προσβάλει Ιταλικό Φορτηγό μέσα στο Καρλόβασι της Σάμου. Εδώ θα φανεί άτυχος. Η μία τορπίλη θα σκάσει στο λιμενοβραχίονα, ενώ η άλλη, ελαττωματική, δεν θα εκραγεί.
Η τελευταία περιπολία του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ αρχίζει την 5η Σεπτεμβρίου ’43. Αποστολή του η περιπολία στο Β. Αιγαίο και η αποβίβαση ομάδος κομάντος. Τα τεχνικά προβλήματα άρχισαν από την έναρξη του ταξιδιού. Ο γερο-ΚΑΤΣΩΝΗΣ είχε πια αρχίσει να δείχνει την ηλικία του. Η αποβίβαση των κομάντος στην Εύβοια εκτελέστηκε επιτυχώς και η νύχτα της 13ης προς 14ης Σεπτεμβρίου, βρίσκει το Υ/Β να περιπολεί μεταξύ της Σκιάθου και του Πηλίου, με την προσδοκία του εντοπισμού και της προσβολής ενός επιταγμένου από τους Γερμανούς γαλλικού Επιβατηγού, του ΣΙΜΦΡΑ, που μετέφερε Γερμανούς στρατιωτικούς από τη Θεσσαλονίκη στον Πειραιά. Ενώ σκοτείνιαζε φάνηκε καπνός από το βορρά. Δεν υπήρχε αμφιβολία ότι ήταν το επιβατηγό πλοίο που περίμεναν. Αφού νύχτωσε το Υ/Β αναδύθηκε, γέμισε το πυροβόλο του και κατευθύνθηκε προς το υποτιθέμενο επιβατηγό. Ο Κυβερνήτης Αντιπλοίαρχος Βασίλης Λάσκος που βρίσκεται στη γέφυρα αντιλαμβάνεται εχθρικό πολεμικό πλοίο σε απόσταση 2 μιλίων. Διατάσσει ταχεία κατάδυση και όταν το Υ/Β καταδύεται ο χειριστής των υδροφώνων αναφέρει ότι το εχθρικό πλοίο χρησιμοποιεί συσκευή εντοπισμού Υ/Β. Αντί του οπλιταγωγού, ο εχθρός είναι Γερμανική ανθυποβρυχιακή κορβέτα. Οι Γερμανοί ρίχνουν μεγάλο αριθμό βομβών βάθους και καταφέρνουν να προξενήσουν ανεπανόρθωτες ζημιές στο γερασμένο υλικό του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ.
Ο Ύπαρχος, ο αείμνηστος Υποπλοίαρχος Ηλίας Τσουκαλάς, στο βιβλίο του “Υ1” περιγράφει συγκλονιστικά την κατάσταση “… το νερό με την πίεση που είχε σε κείνο το βάθος άρχισε να μπαίνει με ορμή από τα ανοίγματα. Οι πυξίδες αναποδογύρισαν. Σπάσανε τα βαθύμετρα. Κόλλησαν τα πηδάλια. Στους πίνακες διανομής, στις μπαταρίες, στους κινητήρες, σημειώθηκαν οι πρώτες πυρκαγιές από βραχυκυκλώματα. Ήμασταν ακυβέρνητοι και διαρρέαμε … Και τώρα στο έλεος του Θεού … Ο Κυβερνήτης διέταξε ανάδυση ….”.
Το Υ/Β αναδύεται και χωρίς δυνατότητα προώσεως αποφασίζει να αντιταχθεί στον εχθρό μέχρις εσχάτων με ό,τι μέσο του απομένει. Ο Λάσκος και το πλήρωμά του δεν είχαν μάθει και ούτε ήθελαν να μάθουν πως υποστέλλεται η σημαία μπροστά στον εχθρό. Το πυροβόλο επανδρώνεται γρήγορα και όταν αρχίζει να ρίχνει ξαφνιάζει τους Γερμανούς, που όμως μετά από λίγο πλησιάζουν απαντώντας με πυκνό πυρ.
Η αντίστροφη μέτρηση αρχίζει. Η ομοχειρία του πυροβόλου προσπαθεί να κάνει τα αδύνατα δυνατά, ένας – ένας όμως οι άνδρες της σκοτώνονται και αντικαθίστανται από άλλους που ανεβαίνουν από το εσωτερικό του Υ/Β. Ο ίδιος ο Κυβερνήτης βοηθά στην επαναγέμισή του. Ο Ύπαρχος με θαυμαστή ψυχραιμία παραμένει μέσα στο Υ/Β και κατευθύνει το υπόλοιπο πλήρωμα που δείχνει αξιοζήλευτη πειθαρχία, σε μια προσπάθεια να κρατήσει με νύχια και με δόντια το Υ/Β στην επιφάνεια.
Στιγμές μεγάλες, Στιγμές δραματικές, Στιγμές αθάνατες.
Ο Λάσκος, λαβωμένο λιοντάρι, πέφτει από τα πυρά. Το Γερμανικό πολεμικό εμβολίζει το Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ που αρχίζει να κατεβαίνει προς τον υγρό του τάφο με επηρμένη πάντα την Ελληνική Σημαία, που όπως λέει ο Τσουκαλάς «… υγρή ακόμη απ’ την πρόσφατη ανάδυση, πότιζε με στάλες άρμης το κατάστρωμα, λες κι έκλαιγε με χοντρά δάκρυα για τον μεγάλο χαμό …».
Ο Κυβερνήτης, 5 Αξιωματικοί και 26 Υπαξιωματικοί και Ναύτες, τον ακολουθούν, στο βυθό της θάλασσας.
15 επιζώντες περισυλλέγονται από τη Γερμανική κορβέτα και οδηγούνται στην αιχμαλωσία.
3 κατορθώνουν να διαφύγουν τη σύλληψη και κολυμπώντας επί 9 ώρες φθάνουν εδώ στη Σκιάθο και στο Πήλιο και μετά από δραματικές περιπέτειες επιστρέφουν στη Μέση Ανατολή για να συνεχίσουν τον αγώνα. Ο Υποπλοίαρχος Ηλίας Τσουκαλάς Ύπαρχος, ο Υποκελευστής Α’ (ΠΥΡ) Αναστάσιος Τσίγκρος και ο Υποκελευστής Α΄(ΑΡΜ) Αντώνιος Αντωνίου.
Απολογισμός τραγικός. Απολογισμός ένδοξος.
Το Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ με το ιερό του φορτίο, καταδύθηκε για τελευταία φορά. “Κατέβηκε ολόρθος με την πρύμνη και δεν σταμάτησε όπως συνήθως στο περισκοπικό βάθος. Τράβηξε συνέχεια, πέρασε το βάθος ασφαλείας, ξεπέρασε το όριο αντοχής και έφτασε στις 150…, στις 250…, στις 350 οργιές. Και σαν βρήκε στο βυθό, ακούμπησε και σταμάτησε. Χώθηκε μέσα στην άμμο σαν φέρετρο με τους νεκρούς του και έπειτα έγειρε στο ένα του πλευρό…”
Έτσι έκλεισε η ηρωική πορεία του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ που πολέμησε μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του, τέλος ένδοξο αντάξιο της ναυτικής ιστορίας και παράδοσης του Έθνους μας και που επί 83 ολόκληρα χρόνια αναπαύεται στη θάλασσα, σε βάθος 250 μέτρων, Βόρεια από το νησί σας.
Κυρίες και Κύριοι.
Η ιστορία του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ, είναι σίγουρο, ότι σας είναι πολύ γνωστή. Όμως, πιστεύω ακράδαντα ότι κάθε χρόνο πρέπει να επαναλαμβάνεται για να μη ξεχνάμε.
Γιατί η μνήμη των ηρώων πρέπει πάντα να διατηρείται ζωντανή. Γιατί λαοί χωρίς ιστορική μνήμη νομοτελειακά οδηγούνται στην εξαφάνιση.
Και οι άνδρες του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ, εδώ σ’ αυτόν τον τόπο έγιναν ήρωες. Εδώ ξεπέρασαν τα ανθρώπινα όρια. Η νίκη γι’ αυτούς ήταν η θέληση. Η θέληση να παλέψουν μέχρι το τέλος χωρίς να υποστείλουν τη σημαία. Το τέλος που τους οδήγησε στην αιωνιότητα.
14 Σεπτεμβρίου 1943. Ας μένει στις ψυχές μας άσβηστη για πάντα η μνήμη της υπέρτατης θυσίας των αγωνιστών του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ στη Σκιάθο. Της θυσίας αυτής που τους κατέταξε στους άξιους και αλησμόνητους της Διοικήσεως των Υποβρυχίων, του Πολεμικού Ναυτικού, της Σκιάθου, της Ελλάδος μας.
Σας ευχαριστώ».
Ακολούθησε επιμνημόσυνη δέηση στο μνημείο πεσόντων του Υποβρυχίου ΚΑΤΣΩΝΗΣ (Υ-1) με συμμετοχή αντιπροσωπίας πληρώματος της ΤΠΚ ΜΥΚΟΝΙΟΣ, τοπικών αρχών, μελών του Δημοτικού Συμβουλίου και πλήθος κόσμου από την τοπική κοινωνία.
Έγινε προσκλητήριο πεσόντων ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ
Αντιπλοίαρχος Β. ΛΑΣΚΟΣ Κυβερνήτης,
Υποπλοίαρχος Σ. ΜΥΚΟΝΙΟΣ,
Υποπλοίαρχος Σ. ΤΡΟΥΜΠΑΚΗΣ,
Εφ. Σημαιοφόρος Π. ΛΑΜΠΡΙΝΟΥΔΗΣ,
Σημαιοφόρος Τορ. Μ. ΚΑΒΑΛΟΥΔΗΣ,
Σημαιοφόρος Μηχ. Κ. ΞΕΝΟΣ,
Αρχικελευστής Μηχ. Η. ΧΡΥΣΟΧΕΡΗΣ,
Αρχικελευστής Μηχ. Ν. ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΖΑΣ,
Κελευστής Αρμ. Δ. ΜΑΡΑΛΕΤΟΣ,
Κελευστής Πυρ. Λ. ΣΤΑΜΟΥ,
Κελευστής Μηχ. Π. ΜΑΓΙΑΤΗΣ,
Κελευστής Ηλεκ. Β. ΡΑΝΤΟΣ,
Υποκελευστής Α’ Τορ. Ν. ΜΑΝΤΩΝΑΝΑΚΗΣ,
Υποκελευστής Α’ Ηλεκ. Α. ΒΛΑΧΑΚΗΣ,
Υποκελευστής Β’ Μηχ. Δ. ΚΟΥΒΕΛΗΣ,
Υποκελευστής Β’ Μηχ. Ε. ΤΣΑΤΣΑΡΗΣ,
Υποκελευστής Β’ Μηχ. Κ. ΣΕΛΛΑΚΗΣ,
Υποκελευστής Β’ Μηχ. Π. ΤΣΑΚΩΝΑΣ,
Υποκελευστής Β’ Ηλεκ. Ι. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ,
Υποκελευστής Β’ Ηλεκ. Α. ΚΡΕΣΤΑΣ,
Δίοπος Τορ. Ε. ΠΛΑΤΙΔΗΣ,
Δίοπος Τορ. Σ. ΞΕΠΑΠΑΔΕΑΣ,
Δίοπος Σημ. Χ. ΑΛΕΞΙΟΥ,
Δίοπος Ηλεκ. Ν. ΘΥΜΑΡΑΣ,
Δίοπος Τεχν. Χαλκ. Μ. ΛΗΜΝΑΙΟΣ,
Ναύτης Αρμ. Χ. ΜΗΤΣΙΑΛΗΣ,
Ναύτης Τηλ. Γ. ΛΕΝΤΖΑΚΗΣ,
Ναύτης Μηχ. Ν. ΜΟΣΧΟΝΑΣ,
Ναύτης Μηχ. Α. ΦΟΥΝΤΟΥΛΑΚΟΣ,
Ναύτης Ηλεκ. Ν. ΚΟΥΡΜΟΥΖΗΣ,
Ναύτης Ηλεκ. Δ. ΠΡΙΝΤΖΟΣ,
Ναύτης Ηλεκ. Ζ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ.
Ακολούθησε κατάθεση στεφάνων από:
τον Δήμαρχο Σκιάθου Θοδωρή Τζούμα,
τον Εκπρόσωπο Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού, Διοικητή Υποβρυχίων Πλοίαρχο Γεώργιο Κοτσαμπασάκη Π.Ν,
την Αντιπεριφερειάρχη ενότητας Βορείων Σποράδων Κυρία Αμαλία Γραβάνη,
τον Πρόεδρο του Ελληνικού Συνδέσμου Υποβρυχίων Αντιναύαρχο Παναγιώτη Ραδίτσα Π.Ν ε.α
τον Πρόεδρο του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Σκιάθου Γιώργο Διολέττα,
τον Διοικητή Αστυνομικού τμήματος Σκιάθου Ανάργυρο Διχτά,
την Λιμενάρχη Σκιάθου Αντιπλοιάρχου Αθηνά Κυρίτση,
τον Διοικητή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Αερολιμένα Σκιάθου Γεώργιο Λιακόπουλο,
την δημοσιογράφο Κυρία Μπήλιω Τσουκαλά ως εκπρόσωπο συγγενών των πεσόντων του ΚΑΤΣΩΝΗΣ.
Μετά το προσκλητήριο τις καταθέσεις στεφάνων η εκδήλωσε έκλεισε με τον Εθνικό μας Ύμνο από τους παρευρισκόμενους.
Στη συνέχεια αναχώρησε το καΐκι «Καλυψώ» για την απόδοση τιμής στο στίγμα του ναυαγίου με τη ρίψη στεφάνου από τον Δήμαρχο Σκιάθου και τον Διοικητή Υποβρυχίων.
Ο Δήμαρχος Σκιάθου, Θοδωρής Τζούμας παρέθεσε επίσημο γεύμα στους επίσημους προσκεκλημένους στο Μπούρτζι.
Το βράδυ της ίδιας ημέρας και ώρα 19:00 η Μπήλιω Τσουκαλά αναφέρθηκε στην βύθιση του ΚΑΤΣΩΝΗΣ και προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ
«Υ-1 ΣΤΗΝ ΣΙΩΠΗ ΤΟΥ ΒΥΘΟΥ».
«Αγαπητέ Δήμαρχε, αγαπητά μέλη του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Σκιάθου,
Αξιότιμε κύριε Διοικητά της Διοίκησης Υποβρυχίων
Πλοίαρχε Γεώργιε Κοτσαμπασάκη ΠΝ, που εκπροσωπείτε τον Α/Γ.Ε.Ν,
Αξιότιμε κύριε Κυβερνήτα της Πυραυλακάτου «Τρουπάκης»
Πλωτάρχα Δημήτριε Αθανασίου Π.Ν,
Αγαπητέ Πρόεδρε του Ελληνικού Συνδέσμου Υποβρυχίων κύριε
Παναγιώτη Ραδίτσα,
Κυρίες και Κύριοι, αγαπητοί Σκιαθίτες!
Σήμερα είναι μία ημέρα που με γεμίζει μεγάλη συγκίνηση. Πιστεύω πως μοιράζομαι τα ίδια συναισθήματα με όλους εσάς, γιατί η δραματική βύθιση του Υποβρυχίου Υ1-Λάμπρος Κατσώνης, το βράδυ της 14ης Σεπτεμβρίου 1943, αποτελεί μέρος της ιστορίας της Σκιάθου.
Και θέλω να ευχαριστήσω τον Δήμο Σκιάθου και προσωπικά τον Δήμαρχο, γιατί με τη διοργάνωση, κάθε χρόνο αυτή την ημέρα, εκδηλώσεων για την επέτειο της βύθισης του Υποβρυχίου, η Σκιάθος τιμά τους μαχητές του ΚΑΤΣΩΝΗ και κρατά ζωντανή τη μνήμη αυτών των ανθρώπων, που πολέμησαν δίνοντας ακόμη και τη ζωή τους για να είμαστε εμείς σήμερα ελεύθεροι.
Και είναι προς τιμήν του, καθώς ο Δήμαρχος δίνει καθημερινά σκληρές μάχες για τη βελτίωση των υποδομών του νησιού, για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του Σκιαθίτη πολίτη, και την καθιέρωση της Σκιάθου ως ενός πρωτοπόρου ποιοτικού προορισμού, ανοίγοντας συνεχώς νέες αγορές, ενώ με την ίδια ορμή και θέληση επιχειρεί να αξιοποιήσει και να αναδείξει τον πολιτισμικό πλούτο του νησιού, -με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την αποκατάσταση του Κάστρου-, αλλά και με τις πολιτιστικές εκδηλώσεις που συντηρούν την ιστορική μνήμη και προβάλλουν την ταυτότητα του νησιού.
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία Σκιαθίτες θυμούνταν ακόμη τις λάμψεις των πυροβολισμών και των εκρήξεων της ναυμαχίας που έβλεπαν από μακριά, καθώς ο ΚΑΤΣΩΝΗΣ έδινε την τελευταία του μάχη, πριν εμβολιστεί από το εχθρικό πλοίο και τελικά βυθιστεί.
Εδώ, στα Καστρονήσια, έφτασαν το ξημέρωμα, κολυμπώντας όλη τη νύχτα, οι 2 από τους 3 διασωθέντες του ναυαγίου, ο υποκελευστής Τάσος Τσίγκρος και ο Ύπαρχος του Υποβρυχίου, Υποπλοίαρχος Ηλίας Τσουκαλάς, ο πατέρας μου. (Ο τρίτος διασωθείς, ο ναύκληρος Αντώνης Αντωνίου κολύμπησε έως τις ακτές του Πηλίου).
Κι ήταν στην καλύβα του μπάρμπα-Ζαμπούρα, που βρήκαν για μερικές νύχτες καταφύγιο και φιλοξενία οι δύο ναυαγοί του ΚΑΤΣΩΝΗ.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ τον πατέρα μου να μας αφηγείται το πώς ξυπόλητοι και κατάκοποι, ανηφόρισαν με τον Τσίγκρο το βουνό και βρήκαν ένα καλύβι, όπου τους φιλοξένησε ο μπάρμπα Σωτήρης Γεωργίου ή Ζαμπούρας, (με κίνδυνο της ζωής, της δικιάς του και της οικογενείας του) προσφέροντάς τους νερό, τροφή κι ένα κρεβάτι για να κοιμηθούν.
Εάν δεν ήταν ο Μπάρμπα Ζαμπούρας και η οικογένειά του να τους περιθάλψουν, δεν ξέρω ποια θα ήταν η τύχη του πατέρα μου και του Τσίγκρου. Γιατί μπορεί να μην υπήρχαν Γερμανοί στη Σκιάθο, αλλά υπήρχε ο φόβος να έρθουν για αντίποινα, εάν μάθαιναν ότι πολεμιστές του ΚΑΤΣΩΝΗ είχαν γλυτώσει από το ναυάγιο και βρίσκονταν στο νησί!
Έγραφε μετά τον πόλεμο, το 1951, ο Ηλίας Τσουκαλάς στο βιβλίο του «Υποβρύχιον Υ1-Λάμπρος Κατσώνης»:
«Ο αγαπητός μας μπάρμπα Ζαμπούρας με την οικογένειά του, μας φιλοξένησαν στο φτωχικό τους, και μάς φίλεψαν όσο καλύτερα μπορούσαν. Φάγαμε μυτζήθρα, πετιμέζι, σταφύλια και κριθαρένιο ψωμί, ήπιαμε και παγωμένο νερό απ’ την πηγή και ξαπλώσαμε κι οι δυό μαζί στο μοναδικό κρεβάτι. Ο Τάσος μάλιστα, σαν πυροβολητής που ήταν, στεκόταν, μιας και κοιμόμασταν στο ίδιο κρεβάτι, εις προσοχήν σύμφωνα με τον κανονισμό, ως και στον ύπνο του…».
Και η γυναίκα του Μπάρμπα Ζαμπούρα, όταν τους πρωτοσυνάντησε και της εξήγησαν πώς έφτασαν ναυαγοί, τους είχε πει:
«Δεν πειράζει παιδάκια μου. Δόξα τω θεώ που γλυτώσατε και φτάσατε ζωντανοί στη στεριά! Και θάστε κουρασμένοι μετά τόσο κίνδυνο; Κοπιάστε στο φτωχικό μας!».
Και ο Τσουκαλάς συνεχίζει:
«Ίδια κι η υποδοχή που μάς έκαναν τα παιδιά του Ζαμπούρα κι η μικρή εγγονή του, ένα αδύνατο κοριτσάκι 12 χρονών, η Μάγδα, που τσακίστηκε να μάς περιποιηθεί και μάς χάριζε κάθε τόσο το χαμόγελό της».
Και θυμίζω εγώ, πως λίγες μέρες μετά, όταν οι ναυαγοί του Κατσώνη έφυγαν απ’ τη Σκιάθο μ’ ένα βαρκάκι για να περάσουν απέναντι στο Πήλιο, ήταν η μικρή Μάγδα που αποχαιρετώντας τον πατέρα μου τού ΄δωσε ένα μπαστούνι από κουμαρόβεργα.
«Πάρτο κυρ Ηλία», του είπε, «θα σου χρειαστεί στο βουνό!».
«Αγνοί και καλοπροαίρετοι άνθρωποι, που οι καρδιές τους είχαν όλη τη γλύκα και την ημεράδα του μαγευτικού νησιού τους», γράφει ο Τσουκαλάς.
Η Σκιάθος έχει ακόμη αυτή τη γλύκα κι αυτή την ημεράδα, που είδε πριν από 83 χρόνια ο πατέρας μου, φτάνοντας εδώ, πατώντας στη στεριά της, μη ξέροντας τί θα συναντήσει… Και δικαίως οι Σκιαθίτες νοιώθουν υπερηφάνεια που το νησί τους φιλοξένησε τους ναυαγούς του Κατσώνη!
Η ναυμαχία
Είχε πανσέληνο το βράδυ της 14ης Σεπτεμβρίου του 1943, ανήμερα του Σταυρού, όταν ο Κατσώνης καταδύεται, βαριά λαβωμένος, για τελευταία φορά.
Πρόκειται, ίσως, για μία από τις ηρωικότερες και συνάμα συναρπαστικότερες ιστορίες του αγώνα της πατρίδας μας στη θάλασσα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Κατσώνης πραγματοποιούσε την 7η πολεμική περιπολία του, που αποδείχτηκε μοιραία. Μετά τη λυσσαλέα καταδίωξή του από τη γερμανική κορβέτα με βόμβες βάθους, το Υ1 αναδύθηκε, για να δώσει μάχη εν επιφανεία. Ο Αντιπλοίαρχος Βασίλης Λάσκος, μαζί με την ομοχειρία του πυροβόλου έπεσαν μαχόμενοι πάνω στη γέφυρα, δίπλα στο κανόνι του Κατσώνη, και τότε το εχθρικό πλοίο εμβόλισε το υποβρύχιο δίνοντάς του το τελικό χτύπημα.
Τη σκυτάλη εκείνες τις δραματικές ώρες παρέλαβε ο Ύπαρχος του «ΚΑΤΣΩΝΗ», ο Υποπλοίαρχος Ηλίας Τσουκαλάς. Κατά τη ναυμαχία βρισκόταν «κάτω» μέσα στο κύτος του πλοίου, συντονίζοντας και διευθύνοντας το πλήρωμα. Μετά τον εμβολισμό, μέσα στο πυκνό σκοτάδι του χτυπημένου υποβρυχίου, στην αποπνικτική ατμόσφαιρα των εκλυόμενων αερίων της συστοιχίας και των καπνών, ο Ύπαρχος με ψυχραιμία «χείριζε» ο ίδιος τα επιστόμια εκδιώξεων για να κρατηθεί ο ΚΑΤΣΩΝΗΣ όσο το δυνατό περισσότερο στην επιφάνεια, ώστε οι συμπολεμιστές του να καταφέρουν να βγουν από το υποβρύχιο και να σωθούν. Έτσι, η βύθιση μετά τον εμβολισμό, δεν επήλθε ακαριαία. Το υποβρύχιο κατάφερε να παραμείνει στην επιφάνεια, για τόσο χρόνο ώστε τα μέλη του πληρώματος που βρίσκονταν εντός του και δεν είχαν σκοτωθεί κατά τη μάχη, να προλάβουν να διαφύγουν από την πρωραία κάθοδο και να βρεθούν στη θάλασσα. Στο τέλος διέφυγε και ο ίδιος πέφτοντας στη θάλασσα.
Το βράδυ εκείνο 6 αξιωματικοί (μεταξύ αυτών ο Κυβερνήτης Αντιπλοίαρχος Βασίλης Λάσκος), και 26 υπαξιωματικοί και ναύτες σκοτώθηκαν πολεμώντας.
17 μέλη του πληρώματος αιχμαλωτίστηκαν από το εχθρικό πλοίο (2 από αυτούς ήταν οι Άγγλοι Σύνδεσμοι Horgan και Smith),
ενώ οι 3 που διασώθηκαν, ο Τσουκαλάς, ο Τσίγκρος και ο Αντωνίου, κατόρθωσαν κολυμπώντας επί ώρες να φτάσουν στις πλησιέστερες ακτές. Μετά από πολλές περιπέτειες διέφυγαν από το Κουλούρι του Πηλίου μ΄ένα βενζινάκι και μέσω των μικρασιατικών ακτών επέστρεψαν στη Βάση Υποβρυχίων στη Μέση Ανατολή για να συνεχίσουν τον Αγώνα εναντίον του κατακτητή της πατρίδας.
Μετά τον πόλεμο, το 1951, ο Ηλίας Τσουκαλάς έγραψε το βιβλίο «Υποβρύχιον Υ1-Λάμπρος Κατσώνης», (που βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών), όπου εξιστορεί τα δραματικά γεγονότα της ναυμαχίας, τις μετέπειτα περιπέτειες των τριών (3) ναυαγών, αλλά και τη δράση του Υποβρυχίου ΚΑΤΣΩΝΗΣ , στο οποίο ήταν Ύπαρχος κατά το μεγαλύτερο μέρος του Πολέμου.
Το Ντοκιμαντέρ «Υ1-Στη Σιωπή του Βυθού», βασίστηκε στο βιβλίο του πατέρα μου και έχει θέμα την ιστορία του ΚΑΤΣΩΝΗ, τη δράση του και το δραματικό του τέλος. Το ντοκιμαντέρ ολοκληρώθηκε το 2019, έπειτα από προσπάθειες τριών (3) ετών. Συμμετείχα τόσο στα γυρίσματα για τη δημιουργία του, όσο και στις επιχειρήσεις ανεύρεσης του ναυαγίου του Υποβρυχίου.
Η συνδρομή του Πολεμικού Ναυτικού ήταν καθοριστική για την εύρεση του ΚΑΤΣΩΝΗ, καθώς θεωρείτο το «Ιερό Δισκοπότηρο» των ναυαγίων, λόγω των αντικειμενικών δυσκολιών του μεγάλου βάθους στο οποίο βρισκόταν, αλλά και του ηρωϊκού του τέλους. Έγιναν τρεις συνολικά δύσκολες επιχειρήσεις: αρχικά η Υδρογραφική Υπηρεσία εντόπισε, στις αρχές του 2018, με ηχοβολιστικά συστήματα τη θέση του Υ/Β στο βυθό, και λίγους μήνες μετά, με το πλοίο Ναυτίλος του Π.Ν. έγινε πλήρης ταυτοποίηση του ναυαγίου του ΚΑΤΣΩΝΗ.
Η τρίτη επιχείρηση, τον Ιούνιο του 2019, πραγματοποιήθηκε χάρις στη γενναιόδωρη προσφορά του αειμνήστου Βαρδή Βαρδινογιάννη, με πλοίο του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), οπόταν το ναυάγιο εντοπίστηκε, ταυτοποιήθηκε, και κινηματογραφήθηκε ολόκληρο!
Στο ντοκιμαντέρ «Υ1-Στη Σιωπή του βυθού» έχουν καταγραφεί και οι 3 επιχειρήσεις για την ανεύρεση του ΚΑΤΣΩΝΗ, όπως και το ίδιο το ναυάγιο που βρέθηκε σε βάθος 253 μέτρων.
Το φθινόπωρο του 2018, ήρθαμε στη Σκιάθο, με τον παραγωγό του ντοκιμαντέρ Στέλιο Ευσταθόπουλο και την ομάδα του Team Faos, και κάναμε γυρίσματα στα μέρη όπου βγήκαν οι ναυαγοί, στα Καστρονήσια, και πήραμε συνεντεύξεις από Σκιαθίτες που ζούσαν την εποχή εκείνη, το 1943.
Καταγράψαμε έτσι, σκηνές και υλικό που αποτελούν ιστορικό ντοκουμέντο και το οποίο θα μείνει στη συλλογική μνήμη για τον ρόλο που διαδραμάτισε η Σκιάθος στη διάσωση των ναυαγών του Υποβρυχίου ΚΑΤΣΩΝΗΣ.
Εδώ πρέπει να πω, κάτι που πιθανώς δεν γνωρίζετε. Ότι τότε, καθοριστική ήταν η βοήθεια του Θοδωρή Τζούμα, πριν ακόμη εκλεγεί Δήμαρχος. Ήταν Πρόεδρος του πολύ δραστήριου Πολιτιστικού Συλλόγου «Η Σκιάθος», και μάς δέχτηκε στο νησί, μάς φιλοξένησε και μάς βοήθησε να βρούμε τους ανθρώπους που γυρεύαμε για να τους πάρουμε συνεντεύξεις, όπως την Τούλα Μιτζέλου, τον Σωτήρη Ζαμπούρα, τον Δημήτρη Λιακόπουλο, τον Αντώνη Τσολοβίκο, τον Σεραφείμ Ανθόπουλο, τους Σκιαθίτες που είχαν μνήμες από εκείνη την εποχή και θυμούνταν τη ναυμαχία. Ο Θοδωρής Τζούμας ήταν πραγματικά ο φύλακας άγγελός μας και θέλω με αυτή την ευκαιρία να τον ευχαριστήσω μέσα από την καρδιά μου.
Αγαπημένε μου Θοδωρή να είσαι καλά, ο Θεός να σου δίνει δύναμη να συνεχίζεις το έργο σου για το καλό της Σκιάθου.
Όταν βρήκαμε και κινηματογραφήσαμε το ναυάγιο και οι τηλεχειριζόμενες υποβρύχιες κάμερες έστειλαν την εικόνα του Υποβρυχίου στα μόνιτορ που παρακολουθούσαμε όλοι με αγωνία, ήταν μια στιγμή συγκλονιστική! Τον είδα και ανατρίχιασα ολόκληρη! Ήταν ανέπαφος, ακουμπισμένος πάνω στην άμμο, γερμένος στο ένα το πλευρό, όπως ακριβώς τον περιγράφει ο Ύπαρχός του στην τελευταία παράγραφο του βιβλίου του!
Και θέλω μ’ αυτήν να κλείσω την ομιλία μου:
«Ο Κατσώνης με το ιερό του φορτίο, το νεκρό του Λάσκου κι εκεινών που πέσανε στη γέφυρα, στο κανόνι, στον πυργίσκο, καταδύθηκε, τελευταία του φορά, ανήμερα του Σταυρού! Κατέβηκε ολόρθος, με τη πρύμη, μα δε σταμάτησε, όπως συνήθως, στο βάθος το περισκοπικό! Τράβηξε, συνέχεια, στις 10, τις 20, τις 30 οργυιές… και κατέβαινε, κατέβαιν’ ασταμάτητα!… Πέρασε το βάθος ασφαλείας, ξεπέρασε το όριο αντοχής, κι έφτασε στις 150…, στις 250…, στις 350 οργυιές!…
Τί φοβερό βάθος! Ποτές υποβρύχιο δεν πήγε τόσο!
Μα σα βρήκε βυθό, ακούμπησε και σταμάτησε. Χώθηκε μεσ’ στην άμμο σα φέρετρο, με τους νεκρούς του, κι έπειτα έγειρε στο ένα το πλευρό. Μέσ’ στο πηχτό σκοτάδι της αβύσσου το βαθύχρωμο κουφάρι δε διακρινόταν πια!
Μόνο κάποιο μπακίρι, που το κάρφωσαν στη μπάντα του πυργίσκου τη μέρα που πρωτοβαφτίστηκε, φωσφόριζε τώρα μέσ’ στη θάλασσα και θα φωσφορίζει πάντα ως ψηλά στα περήφανα ελληνικά ακρογιάλια το διακριτικό αριθμό «Υ1»!
Σας ευχαριστώ.
Αναρτήθηκε την 15η Σεπτεμβρίου από τον υπεύθυνο ιστοσελίδας.
Φωτογραφίεςαπό : Βασιλεία Παρίσση – Νικόλαος Τζούμας – Παναγιώτης Ραδίτσας